الخطوط العريضةAna Hatlar

Giriş ve takrîb davası

٢Bölüm 2 / 30

التقريب بين المذاهب والفرق الإسلامية

İslâm Mezhepleri ve Fırkaları Arasında Yakınlaştırma

İmâmiyye İsnâaşeriyye Şîasının1 Dininin Üzerine Kurulduğu Esasların Ana Hatları ve Onlarla Bütün Mezhep ve Fırkalarıyla İslâm’ın Usulü2 Arasında Yakınlaştırmanın İmkânsızlığı

Müslümanları tefekkürlerinde, kanaatlerinde, yönelişlerinde ve gayelerinde birbirine yaklaştırmak, İslâm’ın en yüce maksatlarından, kuvvet, yükseliş ve ıslâhın en mühim vasıtalarındandır. Bu, her zaman ve her mekânda Müslüman milletler ve onların birliği için hayırdır.

Bu yakınlaştırmaya davet, eğer art niyetten uzaksa ve ayrıntılarında, umulan faydasını aşan bir zarar doğurmuyorsa, her Müslümanın ona icabet etmesi ve onun başarıya ulaşması için Müslümanlarla yardımlaşması vaciptir.3

Son yıllarda bu davet hakkında çokça söz edildi.4 Sonra ondan ve onun etkisinden etkilenme öyle gelişti ki, dört fıkıh mezhebine mensup Ehl-i Sünnet’in en meşhur ve en büyük dinî müessesesi olan Ezher’e kadar ulaştı. Ezher bu takrîb fikrini, Selâhaddîn-i Eyyûbî’nin günlerinden bugüne kadar kesintisiz olarak bağlı kaldığı çerçeveden daha geniş bir surette benimsedi. Böylece Ezher o çerçevenin dışına çıkarak diğer mezhepleri —ki bunların başında İmâmiyye İsnâaşeriyye Şîasının mezhebi gelir— tanıma arzusuna yöneldi.5 Ezher şu saate kadar hâlâ bu yolun başındadır. Bu sebeple bu tehlikeli mesele, ona vâkıf olan, onu kuşatan hâlleri ve doğuracağı ârızaları ve neticeleri bilen her Müslüman tarafından araştırılmaya, incelenmeye ve ortaya konmaya lâyıktır.

Dinî meseleler tabiatları gereği dikenli olduğundan, onların ele alınması hikmet, basiret ve isabetle olmalıdır. Onları incelemeye girişen kimse de bunların iç yüzünü bilmeli, Allah’tan bir nur üzere bulunmalı, araştırmada ve hükümde insaflı olmalıdır ki bu çalışma kendisinden beklenen maksadı yerine getirsin ve inşâallah faydalı neticeler versin.

Bu meselede ve birden fazla tarafı ilgilendiren her meselede dikkatimizi çeken ilk husus şudur: Başarısının en kuvvetli sebeplerinden biri, onunla alâkalı iki taraf veya taraflar arasında karşılıklı bir icabetin bulunmasıdır. Buna Ehl-i Sünnet ile Şîa arasındaki takrîb meselesini misal verelim: Görüldüğü üzere, aralarında takrîbe davet için Mısır’da, bir Şiî devletin resmî bütçesinden masrafları karşılanan bir merkez kurulmuştur.6 Bu cömert Şiî devlet bu ikramıyla bizi kendisine tercih etmiş, bu resmî cömertliği yalnız bize tahsis etmiş; benzerini ise kendisinden ve kendi mezhebinin evlatlarından esirgemiştir. Tahran’da, Kum’da, Necef’te, Cebel-i Âmil’de veya Şiî mezhebinin propaganda ve neşriyat merkezlerinden başka bir yerde bir takrîb evi kurmak için böyle bir cömertlik göstermemiştir.7

Şiî propagandasının bu neşriyat merkezlerinden son yıllarda, anlaşma ve yakınlaşma fikrini yıkan, tüyleri ürperten kitaplar çıkmıştır. Bunlardan biri Necef âlimlerinin neşrettiği üç ciltlik ez-Zehrâ adlı kitaptır. Bu kitapta Mü’minlerin Emîri Ömer b. el-Hattâb hakkında, onun ancak erkeklerin suyunun şifa verebileceği bir derde mübtelâ olduğunu (!) söylemişlerdir. Bunu, Cezayir âlimlerinin şeyhi Üstad Beşîr el-İbrâhîmî, Irak’a ilk ziyaretinde görmüştür.8

Böyle bir mezhebî fücuru neşreden murdar ruh, takrîb davetine, biz Ehl-i Sünnet’in ihtiyacından daha çok muhtaçtır.

Bizimle onlar arasındaki esas ayrılık; kendilerinin Ehl-i Beyt’e bizden daha çok bağlı olduklarını iddia etmelerine ve İslâm’ın omuzları üzerinde yükseldiği Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in ashâbına karşı kin ve garez gizlemelerine —hatta açığa vurmalarına— dayandığına, öyle ki Mü’minlerin Emîri Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh hakkında böyle pis sözler söyleyecek dereceye vardıklarına göre; insaf, önce onların İslâm’ın ilk imamlarına karşı kinlerini ve garezlerini hafifletmekle işe başlamalarını ve Ehl-i Sünnet’e, Ehl-i Beyt’e karşı takındıkları asil tavırdan ve onlara karşı tazim ve ikram vazifelerinden hiçbirinde kusur etmemelerinden dolayı teşekkür etmelerini gerektirirdi. Meğer ki Ehl-i Beyt’e karşı kusurumuz, onları —aralarında takrîb istenen diğer taraftaki türbelerde görüldüğü gibi— Allah ile birlikte ibadet ettiğimiz ilâhlar edinmemiş olmamız olsun!

Aralarında anlaşma ve takrîb istenen iki taraf arasında karşılıklı icabet şarttır. Karşılıklı icabet ise ancak eksi ile artı buluştuğunda olur; buna davet faaliyeti ve onu gerçekleştirme gayreti, bugün olduğu gibi, diğerini bırakıp yalnızca bir tarafta kalmamalıdır.9

Takrîbin, Şiî mezhebinin başkentlerini ve onun propagandasını yapan, başkalarına saldıran son derece faal neşriyat merkezlerini bırakıp yalnızca Ehl-i Sünnet’in başkenti olan Mısır’daki tek bir merkezde kalmasına dair söylenen, bu takrîb dersinin —Şiî tedris müesseselerinde bir karşılığı ve benzeri olmadan önce—10 Ezher’in ders programlarına konulması11 hakkında da aynen söylenir. Eğer iş —şimdi olduğu gibi— iki taraftan veya alâkalı taraflardan yalnızca birine münhasır kalırsa, başarısı umulmaz; tabii ki hoş olmayan bir aksülamel doğurmazsa…

Tanışmanın en manasız yollarından biri de usulden önce fürûdan (ayrıntılardan) başlamaktır!

Hâşiyeler

  1. 1Elbânî

    [Elbânî der ki: Bu lafza dikkat edin! “Şîa mezhebi” demedi, “Şîa dini” dedi. Bu, fesahat ve beyan bakımından çok yerinde bir ifadedir. Bununla, Şîanın bir İslâm mezhebi olmadığına, bilakis müstakil bir din olduğuna dikkat çekmek istemiştir.]

  2. 2Elbânî

    [Elbânî der ki: Onların dini bir şeydir, İslâm’ın usulü başka bir şey.]

  3. 3Elbânî

    [Elbânî der ki: Bu, on yıldan beri Ezher’de “Sünnî-Şiî takrîb mezhebi” diye isimlendirilen şeye bir giriştir. Diyor ki: Müslümanlar arasında yakınlaştırma elbette vacip bir iştir.]

  4. 4Elbânî

    [Elbânî der ki: Yani Sünnîler ile Şiîler arasında yakınlaştırma.]

  5. 5Elbânî

    [Elbânî der ki: Ezher yalnızca dört mezhep arasında takrîb içtihadı ile sınırlı kalmıştı. Şimdi Şîa mezhebi de mezhepler arası takrîb meselesine girdi; böylece Ezher’in bu zamanda uzlaştırmaya ve yakınlaştırmaya çalıştığı mezhepler beş oldu.]

  6. 6Elbânî

    [Elbânî der ki: Mısır’daki Dâru’t-Takrîb’in masraflarını kim karşılıyor? Şîa! İşte burada insanın özellikle dikkat etmesi gerekir.]

  7. 7Basılı nüsha

    Bu tercih onlardan çeşitli asırlarda tekrar tekrar sâdır olmuştur. Bu maksatlarla gönderdikleri davetçiler, Irak’ı içinde Şiî bir azınlık bulunan Sünnî bir ülke iken, içinde Sünnî bir azınlık bulunan Şiî bir ülkeye çeviren kimselerdir. Celâleddîn es-Suyûtî’nin asrında da İran’dan Mısır’a davetçilerinden biri gelmişti; Suyûtî ona el-Hâvî li’l-Fetâvâ adlı eserinde (Münîriyye baskısı, c. 1, s. 330) işaret etmiştir. Bu İranlı davetçi sebebiyle Suyûtî, Miftâhu’l-Cenne fi’l-İ’tisâm bi’s-Sünne (Sünnete Sarılmada Cennetin Anahtarı) adında bir risale telif etmiştir.

  8. 8Elbânî

    [Elbânî der ki: Yani bu kitabı ve kitaptaki bu ibareyi bizzat görmüş. Demek ki Ehl-i Sünnet ile Şîa arasında takrîb isteyen bu kimselerin hedefi gerçekte takrîb değil, Sünnîyi Şiîleştirmektir. Delili de şudur: Takrîb yaptıkları veya yapıyormuş gibi göründükleri aynı vakitte, başta Ömer b. el-Hattâb olmak üzere sahâbenin büyüklerine dil uzatan bu ibareleri araya sokuşturuyorlar. İleride Mü’minlerin annesi Âişe ve Mü’minlerin annesi Hafsa ve başkaları hakkında söylediklerini de dinleyeceksiniz. Bunlar gerçekten Sünnîler ile Şiîler arasında takrîb mi istiyorlar? Heyhât, heyhât! Size vaat edilen ne kadar da uzaktır!]

  9. 9Mütercim

    Metinde “eksi ile artı” (sâlib ile mûcib) ifadesi, elektrik akımının ancak iki kutup buluşunca doğmasına benzetmedir.

  10. 10Elbânî

    [Elbânî der ki: Biz Şîa mezhebini nerede okuyacağız? Ezher’de. Peki onlar Ehl-i Sünnet mezhebini kendi yerlerinde, Necef’te okudular mı? Cevap: Hayır.]

  11. 11Elbânî

    [Elbânî der ki —bir soruya cevap olarak—: Ezher tenkit edilir; çünkü bu dersin konulması gerçekte dinî bir mesele değil, “yukarıdan” dayatılmış siyasî bir meseledir.]